پایان نامه رایگان با موضوع حیات معقول، مسئولیت پذیری، جبران خسارت ناشی از جرم

دانلود پایان نامه

نیکی مبدل میکند و خداوند آمرزنده و مهربان است.»۵۵
در همین راستا امام صادق(علیه السلام) می فرمایند:« خداوند به حضرت داوود(علیه السلام) وحی کرد: ای داوود، هرگاه بنده مؤمن گناهی کند و سپس از آن گناه برگردد و توبه نماید و به هنگام یاد کردن از آن گناه، از من شرم کند او را بیامرزم و آن گناه را از یاد فرشتگان نگهبان اعمال ببرم و آن را به نیکی بدل کنم و مرا از این کار باکی نیست که من مهربانترین مهربانانم.»۵۶ توبه از اهم واجبات الهی است که در قرآن کریم و روایات با تأکید فراوان به آن سفارش شده است. به ویژه برای مریض۵۷ هنگام نماز۵۸ و دعا۵۹ و زیارت معصومین(علیه السلام).۶۰از غسلهای مستحب غسل توبه است که پس از توبه از گناه انجام می گیرد.۶۱
این نکته به طور شهودی قابل درک است که شخصیت انسان به گونه ای قوام یافته است که جدال عقل و هوس در سویدای درون او ذاتاً نهفته است. از سویی عقل کشش به سوی حیات معقول وخیر و سعادت فرد و جامعه دارد و از سوی دیگر هوس ها و احساسات زود گذر مانع تکامل و ترقی او در جهت حرکت به سوی امور مزبور است. انسان در این جدال همیشگی باید با قدرت تفکر، تعقل، کنترل هوسها و احساسات آنی ضمن اینکه خواست های طبیعی خود را اعم از جسمی، جنسی و روحی در چارچوب مقررات اجتماعی و شرعی مرتفع کند، در مسیری قدم بردارد که متضمن حیات معقول و جاودانه و خیر و سعادت فرد و جامعه باشد. در عین حال شواهدی عینی نشان می دهد که گاهی انسان گرفتار وسوسه های نابخردانه و متعاقباً رفتارهای زیان آور به وضعیت روحی وجسمی خود و یا علاوه بر آن به انسان های دیگر می شود. در تحلیل نهایی عامل اساسی این رفتارهای نابخردانه که در متون دینی تحت عنوان«اثم یا گناه» و در حقوق موضوعه به « جرم » تلقی شده است، ناتوانی انسان در کنترل احساسات و غرائز می باشد.
حضرت باری تعالی در صورت ارتکاب جرم یا گناه برای ایجاد تعادل در وضعیت روحی و روانی و اصلاح امور و ادای حقوق و جبران خسارت ناشی از جرم، راهی جالب توجه پیش روی انسان قرار داده است.این مسیر فراروی که در صورت تحقق شرایط آن صلح و آسایش، توسعه محبت و گذشت را در جامعه مستقر می کند، به مراتب از اِعمال کیفر بر مرتکب اولی تر است، زیرا اِعمال کیفر بر مرتکب لزوماً موجب تنبّه و مسئولیت پذیری او در جامعه نمی شود چه بسا به نفرت و کینه جویی و انتقام انجامیده و روابط سالم فرد را با جامعه دچار اختلال همیشگی نماید. با توجه به اهمیت توبه از زاویه دید مزبور است که قرآن مجید در آیات مکرری، انسان های عاصی را تشویق و ترغیب به توبه فرموده است. زیراچنانکه اشاره شد، توبه تحولی در درون است که موجب اصلاح تائب و ترمیم روابط انسانی او در جامعه می شود.
حضرت حق در آیه ۱۵۳ سوره اعراف در خطاب به حضرت رسول می فرماید:« والذین عملوا السیئات ثم تابوا من بعدها و آمنوا اِنَّ ربک من بعدها لغفور رحیم؛ یعنی کسانی که مرتکب گناه شدند و پس از آن توبه کردند و ایمان آوردند، پروردگار تو از پی آن آمرزنده ورحیم است.»اصولاً گناه موجب تخریب حالت روحی و روانی فرد است، زیرا با وجدان و فطرت انسانی در تضاد است. اگر گناه های مکرر از انسان سر زند و نتواند وضعیت مخرب روانی خود را ترمیم نماید و احساس گناه دائمی در روح او تثبیت شود، در این حالت دچار یأس و اضطراب و نگرانی پیوسته خواهد شد و نه تنها رفتار وکردارش در ارتباط با خود، بلکه نسبت به اجتماع نیز دچار اختلال می شود. حضرت حق برای اینکه از تثبیت یأس در افراد مزبور جلوگیری فرماید، در آیات ۵۳ و ۵۴ سوره زمر، ضمن هشدار به این دسته از افراد برای بازگشت به سوی خدا قبل از فرا رسیدن شرایطی که امکان رجوع نباشد، آنان را امیدوار به فضل و رحمت خود کرده و از این که یأس را در درون خود تثبیت نمایند، برحذر می دارد. از آنجا که ممکن است برخی از افراد در پذیرش یا عدم پذیرش توبه نگران باشند، حضرت حق ضمن اینکه یکی از صفات خود را « توبه پذیر بودن » معرفی می کند، به صراحت اعلام می فرماید که توبه کنندگان را دوست دارد.۶۲
۱ـ۱ـ۳ـ۴ـ اقسام توبه
درجات توبه نسبت به افراد فرق می کند ، همانطور که عبادت افراد نسبت به یکدیگر متفاوت است، می توان توبه را نسبت به ظرفیت و معرفت به سه دسته تقسیم کرد :
۱- توبه عوام: توبه عوام عمومی است یعنی انسان معصیت کار از گناه خود دست بردارد . کلمه عوام در اینجا شامل کسانی است که اهل گناه هستند، هر چند اهل علم باشند. این قسم از توبه ، توبه ای است که در میان مردم رایج می باشد.
۲- توبه خواص: شامل کسانی است که مستحبی را ترک کرده باشد مانند نماز شب و صدقه اول ماه را ترک کرده باشد و از آن توبه کند.
۳- توبه اخص: توبه از توجه انسان به غیر خدا مانند توجه به جلال و جمال حق با توجه به نجات از جهنم و شوق به بهشت است که این نوع از توبه مخصوص اولیای الهی است. ۶۳
۱ـ۱ـ۳ـ۵ـ جایگاه توبه در قرآن
توبه در قرآن از چنان اهمیتی برخوردار است که صدها آیه از آن به این امر خطیر اختصاص یافته، به طوری که خود لفظ « توبه » و مشتقات آن ۸۷ بار در قرآن تکرار شده است که معادل فارسی آن همان بازگشت است. در قرآن کریم توبه به دو معناست:
۱ـ توبه عبد: یعنی بازگشت بنده از معصیت به طاعت، مثل « یتوب الی الله »۶۴
۲ـ توبه به دست خداست: به معنای بخشیدن توفیق توبه و پذیرش آن از سوی پروردگار. از جمله در قرآن کریم می فرماید:« و تاب الله علیکم» که در واقع بازگشت خداوند از عقوبت به رحمت است. لفظ تواب در قرآن هم به عبد نسبت داده شده، «
ان الله یحب التوابین» و هم به معبود « ان الله هو التواب الرحیم ». در انتساب به عبد به معنای بسیار بازگشت کننده از معصیت به طاعت است و در انتساب به معبود، به معنای بسیار توبه پذیر. اما باید دانست که بازگشت خداوند رحیم به سوی بنده بسیار بیشتر از بازگشت بنده به سوی اوست.۶۵
در قرآن داستانهای فراوانی از توبه انبیاء علیهم السلام و غیر آنان بیان و مطرح شده است که ما به جهت استفاده بیشتر و کاربردی مطرح کردن توبه، به نمونه هایی از توبه غیر معصومین اشاره می کنیم:
۱ـ متخلفان تائب؛ سه نفر از مسلمانان به نام «کعب بن مالک»،«ضراره بن ربیع» و «هلال بن امیه» از شرکت در جنگ تبوک و حرکت همراه پیامبر سرباز زدند. ولی این عدم همراهی به آن خاطر نبود که جزء دار و دسته منافقان باشند، بلکه به خاطر سستی و تنبلی بود و چیزی نگذشت که نادم و پشیمان شدند.هنگامی که پیامبر (صلی الله علیه) از صحنه تبوک به مدینه بازگشت، آنها خدمت پیامبر رسیدند و عذرخواهی کردند. اما پیامبر حتی یک جمله با آنان سخن نگفت و به مسلمانان نیز دستور داد که احدی با آنها سخن نگوید. آنها در یک محاصره عجیب اجتماعی قرار گرفتند، تا آنجا که حتی زنان و کودکان آنان نزد پیامبر آمدند و اجازه خواستند که از آنها جدا شوند.
فضای مدینه با تمام وسعتش چنان بر آنان تنگ شد که مجبور شدند برای نجات از این خواری و رسوایی بزرگ، شهر را ترک گویند و به کوههای اطراف مدینه پناه ببرند. اینها همه زمینه توبه را در آنها فراهم می کرد. از جمله مسائلی که حالت توبه را در آنها ایجاد کرد، این بود که کعب بن مالک می گوید: روزی در بازار مدینه با ناراحتی نشسته بودم، دیدم یک نفر شامی مسیحی سراغ مرا می گیرد. هنگامی که مرا شناخت، نامه ای از پادشاهان غسّان به من داد که در آن نوشته بود: اگر صاحبت تو را از خود رانده، به سوی ما بیا. حال من منقلب شد و اشک در چشمانم حلقه زد و گفتم: ای وای بر من، کارم به جایی رسیده که دشمنان در من طمع کرده اند. از طرف دیگر بستگان آنها برای ایشان غذا می بردند. اما حتی یک کلمه با آنها سخن نمی گفتند. مدتی به این منوال گذشت و پیوسته شب و روز انتظار می کشیدند که توبه آنها قبول شود و آیه ای کم دلیل بر قبولی توبه آنها باشد، نازل گردد اما خبری نمی شد. در این هنگام فکری به نظرش رسید و به دیگران گفت: اکنون که مردم با ما قطع رابطه کرده اند، چه بهتر که ما هم از یکدیگر قطع رابطه کنیم، این کار بر حال توبه آنها افزود. پیشنهاد عملی شد، به طوریکه حتی یک کلمه با یکدیگر سخن نمی گفتند، ولی بر تضرع و زاری آنها افزوده شد. این وضعیت پنجاه روز طول کشید و در طول این مدت اظهار ندامت و پشیمانی و تضرع و گریه و زاری در پیشگاه الهی داشتند. سرانجام توبه آنها پذیرفته شد و این آیه به عنوان پذیرفته شدن توبه آنان نازل گشت.۶۶
« و علی الثلاله الذین خلفوا حتی اذا ضاقت علیهم الارض بما رحبت و ضاقت علیهم انفسهم و ظنوا ان لا ملجاَ من الله الا الیه ثم تاب علیهم لیتوبوا ان الله هو التوّاب الرحیم؛ و آن سه نفر که در مدینه بازماندند و از شرکت در جنگ تبوک خودداری کردند و مسلمانان با آنان قطع رابطه کردند، تا آن حد که زمین با همه وسعتش بر آنها تنگ آمد و حتی جایی در وجود خویش برای خود نمی یافتند و دانستند که پناهگاهی از خدا جز به سوی او نیست. در آن هنگام، خدا به آنان توفیق توبه داد تا توبه کنند و خداوند توبه پذیر و مهربان است.»۶۷ از آیه فوق و شأن نزول آن به دست آمد که مردم و جامعه و رهبران جامعه باید تلاش کنند هم راه توبه را برای مجرمان باز گذارند و هم زمینه آن را فراهم کنند؛ چرا که توبه در تحول و سازندگی انسان نقش مؤثری دارد.

۱ـ۲ـ مستندات، شرایط توبه و مباحث پیرامون آن
این فصل دارای چندین مبحث است. در مبحث اول احکام و مستندات توبه، در مبحث دوم ارکان و شرایط توبه و در باقی مباحث مطالبی مانند، زمان انجام توبه، پذیرش توبه، زمان پذیرش توبه، احراز توبه ونقش مرور زمان در توبه مرد بررسی قرار می گیرد.

۱ـ۲ـ۱ـ احکام ومستندات توبه
در این گفتار قرآن، روایات، اجماع و عقل، به عنوان مستندات توبه بیان می شوند.

۱ـ۲ـ۱ـ۱ـ قرآن
در قرآن آیاتی هست که به عنوان یکی از مستندات توبه می توان به آنها استناد کرد، از جمله:
۱ـ سوره نساء، آیات ۱۶و۱۷: « اللذان یأتیانها منکم فاذوهما فإن تابا و اصلحا فاعوضوا عنها ان الله کان تواباً رحیماً، انما التوبه علی الله الذین یعلمون اَسوءَ بجهاله ثم یتوبون من قریب فاولئک. یتوب الله علیهم و کان الله علیماً حکیماً؛ و آن دو تن از شما که زشت کاری کنند بیازاریدشان، پس اگر توبه کردند و به شایستگی آمدند، از آنها دست بردارید و در گذرید که خدا توبه پذیر و مهربان است. جز این نیست که توبه از آن کسانی است که به نادانی مرتکب کاری زشت می شوند و زود توبه می کنند. خدا توبه اینان را می پذیرد و خدا دانا و حکیم است.»
۲ـ سوره مائده، آیات ۳۳ و۳۴: « انما جزاء الذین یحاربون الله و رسوله و یسعون فی الارض ….ذلک لهم خزیٌ فی الدنیا و لهم فی الاخره عذابٌ عظیم . الا الذین تابوا من قبل ان تقدرو و علیهم فاعلموا اَنَّ الله غفور الرحیم؛ جز این نیست که سزای کسانی که با خدا و فرستاده او می جنگند و در زمین به تباهی می کوشند این است خواری و رسوایی آنان، در این جهان و آن جهان عذابی بزرگ دارند. مگر کسانی که پیش از آنکه بر آنان دست یابند، توبه کرده اند و بدانید که خدا آمرزگار و مهربان است.»
۳ـ سوره نور، آیات ۴ و۵: «و الذین یرمون المحصنات ثم لم یأتوا بارب
عه شهداء فاجلدوهم و ثمانین جلده و لاتقتلوا لم شهاده ابداً و اولئک هم الفاسقون الا الذین تابوا من بعد ذلک و اصلحوا فاِن الله غفور الرحیم؛ و کسانی که زنان پاکدامن را به زنا نسبت دهند، آنگاه چهار گواه نیاورند پس هشتاد تازیانه بزنیدشان و هرگز گواهی آنها را نپذیرید و آنانند بدکاران نافرمان. مگر آنان که پس از آن توبه کنند و به کار شایسته بپردازند که خدا آمرزگار و مهربان است.»
۴ـ سوره مائده، آیه ۳۹: « هن تاب من بعد ظلمه و اصلح فان الله یتوب علیه ان الله غفور رحیم؛ پس کسی که بعد از ظلمش توبه کند و عمل صالح انجام دهد، پس خداوند توبه وی را می پذیرد، به درستی که خداوند بخشنده و مهربان است.»
همانطور که ملاحظه می شود آیه اول در مورد جرم لواط، آیه دوم در مورد جرم محاربه، آیه سوم در مورد جرم قذف و آیه چهارم در مورد جرم سرقت به نقش توبه در سقوط مجازات اشاره کرده است. فقها

Author: mitra6--javid

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *